Wie verre reizen doet….

nonna-nena-1547383-xxx

Op de basisschool moesten wij spreekwoorden en gezegden leren. Daarnaast had mijn grootmoeder ook een groot arsenaal aan spreuken. Ongemerkt blijft dit je bij. Veel van deze spreekwoorden hadden een moraal die paste bij de eenvoud en soberheid die mijn grootmoeder zo eigen was.

  • “Met twee woorden en je pet in de hand kom je door het ganse land.”
  • “Hoogmoed komt voor de val.”
  • “Hij kan van een dubbeltje ook maar 10 cent maken.”
  • “Hij keert een dubbeltje drie keer om maar gooit een gulden weg.”
  • “Zuinigheid en vlijt, bouwt huizen als kastelen maar luiheid mettertijd, geeft luizen als kamelen.”

Ik betrap me er zelf regelmatig op dat ik een deel van dit soort spreekwoorden ook gebruik in de “pedagogisch verantwoorde” gesprekken met mijn, thans puberende, dochters. Zeker wanneer het TE druk is, er TEveel huiswerk moet worden gemaakt of het TE warm of TE koud is komt een spreuk als “Overal waar te voor staat is niet goed, behalve TEvreden” zo maar naar boven . Overigens leerde ik recent aan aanvulling op dit gezegde, Tequila, maar dat ter zijde….

Ook haal ik regelmatig aan dat succes bestaat uit 10% inspiratie en 90% transpiratie of dat de bestemming niet belangrijk is maar dat het de reis is waar het om gaat. En voortbordurend op dat thema belanden we bij een spreekwoord als Wie verre reizen doet kan verhalen

En dat gaat op in vakantietijd maar ook als we professioneel gezien elders ter wereld ons brood verdienen.

Zo kijk je bij een city trip in Barcelona met verbazing naar steigers, zie je bij de voorbereidingen van de Grand Depart te Utrecht een steigerbouwer die keurig een valharnas aanheeft maar zich wel met een ontbloot bovenlijf in het zweet des aanschijns werkt (ook zo’n gouwe ouwe) bij een stralende zon en een temperatuur van circa 29 graden Celsius. En op de fiets in Flanders Fields verbaas je je over verkeersveiligheid voor fietsers…. Als preventieadviseur ben je immers nooit echt vrij.

Maar interessant wordt het pas echt als je wat verder weg moet. Zelf kom ik zowel zakelijk als privé wel eens in het Caribisch gebied en Zuid Amerika. En binnenkort mag ik voor het werk naar de Noord Afrika. En dan moet je toch even schakelen. Asfalteren doe je in Suriname bijvoorbeeld gewoon ’s avonds en ’s nachts op blote voeten of op flip-flops. Waarom geen veiligheidsschoenen? Omdat ze dat niet gewend zijn en dan letterlijk het evenwicht verliezen…..

Drie groene lichten, een preventiehiërarchie, sensibilisering zijn zaken die dan toch net even wat verder van de beleving af staan dan bij ons. Hoewel. Als je ziet wat VCA-opgeleide medewerkers in onze achtertuin allemaal uitvreten dan is het verschil helaas minder groot is als wij ons soms verbeelden.

Maar soit, ook in den vreemde kom je in gesprek met mensen en dan blijkt dat men wel degelijk bereid is om na te denken over eigen veiligheid. Uitgangsprincipes voor zo’n gesprek? Simpel, gewoon de volgende spreekwoorden van mijn grootmoeder hanteren:

  • Met twee woorden en je pet in de hand kom je door het ganse land.”
  • “Hoogmoed komt voor de val.”

Gewoon met respect de dialoog zoeken en daarbij dan ook rekening houdend met het feit dat “Keulen en Aken ook niet op 1 dag gebouwd zijn!”

Gecombineerd met een langere termijn visie, coaching en training kan er veel bereikt worden. Met de westerse, of zo u wilt Hollandse, botte bijl bereiken we niets!

En geldt dat niet ook een beetje voor de werkzaamheden in onze gewesten?

Preventieadviseur: ingenieur of geen ingenieur… that’s the question !

soeplepel-xxx

In de beroepspraktijk van preventieadviseurs zie ik een verschuiving. In vergelijking met een aantal jaren geleden is er een andere set van competenties benodigd om het beroep effectief uit te voeren.

Daadkracht, overtuigingskracht, communiceren met alle geledingen van een organisatie, het stimuleren van veiligheidsbewustzijn, het duiden van onveilige situaties en medewerkers betrekken bij het bedenken van een oplossing zijn ingrediënten die behoren tot de hedendaagse praktijk.

Daarbij is het vertrekpunt steeds weer een goede risicoanalyse waarbij zowel gewaakt moet worden voor de overbekende stokpaardjes als voor oppervlakkigheid. De preventieadviseur verzamelt hierbij een multidisciplinair team om zich heen en kruipt in de rol van teammanager, coach, inspirator en geweten van het team.

Een gezonde dosis mensenkennis en enige sociaal wetenschappelijke bagage over groepsprocessen, besluitvorming en beïnvloeding alsmede de psyche van de mens is hierbij van groot belang.

Het is immers de psyche van de mens, die primair uit is op winstbejag, die een belangrijke rol speelt bij het nemen van (on)bewuste risico’s. Denk hierbij maar aan de McGyver oplossingen van Ducktape, bezemsteel, soeplepel en een Zwitsers zakmes waarmee machinebeveiligingen ongedaan gemaakt worden. De operator die dit doet, is zich niet bewust van de gevaren maar is zich wel terdege bewust van de tijdswinst die er te behalen is. En als de productie zo beter loopt, is ook de chef bij het jaarlijkse functioneringsgesprek beter geluimd. Pure winst dus….

En hoe gaan we dit gedrag nu tegen?

Het stapelen van technische maatregel op technische maatregel, het dubbel beveiligen, borgen en zekeren, het eindeloze toezicht en sanctioneren zijn niet afdoende. Een oudere machine die geheel volgens het boekje beveiligd wordt maar waarbij het restrisico groter is dan het initiële risico is geen oplossing. En gezien de vele meldingen van ongevallen en incidenten die de media halen is de grens van technische veiligheid genaderd. Want keer op keer blijkt de MENS ongelofelijk creatief in het bedenken van tegenmaatregelen.

Persoonlijk denk ik dan ook dat we bij de mens moeten beginnen. Een goed startpunt zou zijn om eerst eens met alle betrokkenen af te stemmen wat gewenst gedrag op het gebied van preventie en veiligheid is. Wat wordt er gewenst in bepaalde situaties en waarom? Wanneer spreken we elkaar aan? Waar liggen de valse winstpunten / incentives in het proces, de inrichting of de ervaren werkdruk? Hoe komt het dat medewerkers denken dat de chef blij is als de productie gerealiseerd wordt door onveilig te werken?

Deze gedachten en vragen borrelden bij mij op na het uitvoeren van een audit op veiligheidsgedrag en –bewustzijn van maar liefst 22 auditdagen (Veiligheidsladder) gevuld met observaties en interviews over gemaakte keuzes van zowel uitvoerenden als leidinggevenden. ’s Avonds las ik een discussie van mede-blogger Timothy van Goethem op LinkedIn. Hij vroeg zich terecht af waarom nog steeds zoveel bedrijven bij het aanwerven van een preventieadviseur het beschikken over een ingenieurstitel als harde eis stellen.

Want preventie is geen zaak van risicoscores, nullen en enen. Het is een zaak van mensen van vlees en bloed met eigen intrinsieke drijfveren.

En ja we hebben ingenieurs nodig voor onder andere de technische veiligheid. Maar is het speelveld niet toe aan een meer gedifferentieerde insteek waarbij de ingenieurs bijvoorbeeld in het multidisciplinaire team zitten hebben en de preventieadviseur naast inzicht in techniek(en) een bredere, sociaal psychische visie moet hebben?

En als dit dan een ingenieur is… Proficiat!

Maar kijk eens een beetje breder en minder vooringenomen bij het aanwerven van uw Preventieadviseur.

Statistieken

statistieken-xxx

Statistiek. We kunnen de TV niet aanzetten, de gazet niet openslaan of we worden er mee dood gegooid.

Zeker in tijden van sportieve wedijver. Statistieken fleuren niet alleen het commentaar tijdens de wedstrijd op maar ook zeker de befaamde derde helft waarin alle experten hun mening staven met statistieken.
Men geraakt niet klaar met het delibereren en het verkondigen van meningen waarbij men strooit met statistieken om het standpunt het beste te verdedigen.

Balbezit, corners, prestaties uit het verleden die ook dit keer geen garantie boden voor het heden. Drie keer bijten is zowaar een trend te noemen en leidt dus tot een zwaarwegender sanctie. Schwalbe na Shwalbe resulteert uiteindelijk in een trendanalyse door de arbiter en dus effectief, inclusief een paar echte “aanslagen”, na een 50/50 Schwalbe in een penalty. Het niet benutten van een doelkans door de befaamde hand van God…. Wereldwijd werd er naar gekeken en velen weten zelfs nog waar men op dat moment was.

Feiten ondersteund door beelden. Gespreksstof voor decennia!

Ook als preventieadviseur hebben we regelmatig te maken met statistieken:
• Verzuimstatistieken, keurig uitgesplitst naar leeftijd, geslacht en bedienden en arbeiders.
• Het aantal ongevalsvrije dagen boven de poort waarbij gemakshalve de definitie niet al te strak wordt gehanteerd.
• Het aantal bijna ongevallen…
• Het aantal ongevallen… met tijdelijk, permanent letsel of zelfs resulterend in de dood. Waarbij de laatste mogelijkheid, cynisch genoeg, financieel zelfs te prefereren is. Een dode is immers goedkoper dan een invalide.

Koude cijfers waarachter een complexe realiteit en echte mensen schuil gaan.

Deze echte mensen vertroebelen echter het beeld voor de echte manager. Die wordt immers betaald om gevoelens uit te schakelen.

Toen een van mijn relaties de Zwitserse hoofddirectie expliciet liet kennis maken met de arbeiders die de oudste en meest gevaarlijke (van voor het CE tijdperk en talloze keren gemodificeerd) productielijn moesten bedienen werd haar gevraagd waarom daar zoveel nadruk op lag en waarom er gevraagd werd om een foto van de medewerkers te maken.

“Wel” verklaarde ze, “Dit zijn de mensen die de grootste kans lopen om op afzienbare tijd terug te komen in een verslag op uw bureau”. Op de vraag aan welk bijzonder project men werkte antwoordde ze eenvoudig dat het geen innovatief project was waarover gerapporteerd zou worden maar dat ze doelde op een ongevalsrapport. Deze medewerkers stonden met afstand bovenaan op de waarschijnlijkheidslijst.

De reactie van de Zwitser? De preventieadviseur was kennelijk oververmoeid en had mogelijk last van een burn out. Dus een aantal weken betaald verlof zou haar goed doen. Met onmiddellijke ingang wel te verstaan.
En zo muteert een mens van vlees en bloed in een cijfer voor de statistiek.

Ook privé hebben wij de laatste tijd veel te maken met statistiek. Op basis van statistieken is over het behandelplan van mijn lief beslist. Borstkanker… percentages over methoden voor succesvolle behandeling en het onvermijdelijke nazorgtraject (dat eufemistisch geschaard wordt onder de noemer Preventief), mogelijke uitzaaiing en ga zo maar door.

En hoewel de tumor succesvol is verwijderd, is er zojuist een -grimmiger dan verwacht- beeld voor het preventieve nazorgtraject geschetst. De nazorg bestaat uit bestraling en chemotherapie alsmede genetisch onderzoek in verband met mogelijke erfelijke belastbaarheid die ook tot uiting kan komen in de eierstokken.
De statistieken zijn goed… De kans op herstel is groot.

Maar als werkzoekende vrouw met deze historiek is de statistiek dat je ongewenst bent voor menig werkgever zeker niet verwaarloosbaar. De kans op een leuke job is significant kleiner dan de kans op herstel.

En dat laatste geldt voor menig slachtoffer van een bedrijfsongeval of slijtage – fysiek of psychisch- door de arbeid.

Laten we daarom maar eens beeldend gaan rapporteren. Niet alleen de ongevalscijfers en verzuimstatistieken maar daarbij ook een foto en het verhaal van de mens daarachter.

Statistiek met een smoel.

Zou dat niet effectief, correctief en wellicht zelfs preventief werken?

België-Holland: 2-0

belgie-nederland

(bron foto: http://www.voetbalstats.nl/opstelnedxi.php?wid=182)

Zoals wellicht bekend ben ik als Hollander (of zoals de Sinjoren het zeggen “die van boven de riolen) in mijn beroepsontwikkeling in belangrijke mate gevormd in België.

De keuze voor Preventieadviseur Niveau 1 in plaats van Hogere Veiligheidskunde wekt in Nederland nog wel eens verbazing. Zo snapt men niet dat iemand kiest voor ruim 5 uur reistijd voor een lesdag en een programma dat inclusief schakelprogramma voor wet- en regelgeving, groepswerken etc. ook nog eens langer duurt dan in Nederland mogelijk was geweest.

En ja, ik had op basis van mijn eerdere diploma Middelbare Veiligheidskunde (is vergelijkbaar met niveau 2) zeker de nodige vrijstellingen kunnen verkrijgen zodat ik een dag of 20 minder aan de studie kwijt was geweest. Maar het uitgangspunt was niet snel een diploma maar een aanzienlijke verdieping en verbreding in het domein Arbeidsveiligheid gekoppeld aan een proactieve en preventieve insteek.

En dat laatste is iets dat we in Nederland helaas niet altijd als basisattitude hebben. Zowel niet in de wet- en regelgeving, niet in het toezicht en al zeker niet in de afstemming tussen werkgevers en werknemers.

Laten we eens beginnen met de wet- en regelgeving. Deze is voor zowel België als Nederland in belangrijke mate afgeleid van dezelfde Europese kaders. Daar waar in de preventiehiërarchie in België in belangrijke mate aandacht gegeven wordt aan sensibilisering, signalering en het monitoren van technische ontwikkeling kiest de Nederlandse wetgever ervoor om dit soort aspecten in de arbeidshygiënische strategie onder de noemer collectieve maatregelen op één hoop te gooien.

Het overheidstoezicht is sterk reactief en is verder gebaseerd op een jaarplan met speerpunten waarbij er voor 2014 goed gekeken wordt naar beloningsstructuren voor niet-Nederlandse arbeiders van elders uit de EU.

Het merendeel van de ondernemers heeft geen Ondernemingsraad of Personeelsvertegenwoordiging. Daarnaast beschikt een significant deel van werkgevers (incl. overheid) niet over een actuele risico-inventarisatie en –evaluatie (RI&E). Sterker nog, wanneer ik van elke ondernemer die niet eens RI&E heeft € 50 zou krijgen dan kon ik vandaag nog stoppen met werken.

En zo komen we nog andere opvallende zaken tegen in onze beroepspraktijk. Recent werd ik gevraagd om een explosieveiligheidsdocument op te stellen. Ik zal u de details besparen maar een van de zaken die ik tegen kwam was het feit dat er op het moment van onderzoek 2 nieuwe installaties werden geïnstalleerd zonder dat daar een preventieve risicoanalyse op het gebied van explosieveiligheid was uitgevoerd. De installatie (slijpen / montage etc.) werd zonder werkvergunning uitgevoerd. Ook was er in de specificaties geen rekening gehouden dat deze installaties geplaatst en gebruikt zouden worden in een fabriek die in 2008 al in zijn geheel was bestempeld als ATEX zone 20!

Het systeem van de drie groene lichten kende men niet. Instructie en periodieke herinstructie was niet georganiseerd. En verfraaiing van de arbeidsplaatsen en zaken als bijvoorbeeld een schoonmaakplan? Nooit over nagedacht.

Kijk en dan is het voor mij als Belgisch geschoold preventieadviseur makkelijk scoren. Dank daarvoor….
Dus de stand is dus toch zeker 2-0 voor België!

PS: O ja, en als Hollander wil ik mij verontschuldigen voor al mijn te luide landgenoten die menen dat op zowel de Belgische terrassen als op de rijkswegen de reguliere fatsoensnormen thuis gelaten kunnen worden.

Helden uit mijn jeugd….

swiss knife-xxx

In mijn dagdagelijkse praktijk verwonder ik mij regelmatig. Het lijkt een haast Bijbelse opdracht te zijn geworden: Preventieadviseur, Gaat heen en verwonder U!

Immers, men ziet de meest vreemde staaltjes en de meest innovatieve oplossingen. Zo inventief dat de helden uit mijn jeugd erbij verbleken…

Wie waren deze helden? Ik zal ze u kort presenteren in volgorde van mijn ontwikkeling in maturiteit.

  • In het begin was daar Brigadier Dog. Een Amerikaanse tekenfilmserie die ik als jongetje van een jaar of 5 fris gedoucht op de bank nog net voor het slapengaan mocht kijken. Onze vader tussen mij en mijn broer in en dan heel hard en heel lang lachen over de capriolen van deze leerling sherrif in zijn strijd tegen aartsvijanden Muskie de Muskusrat (Waterkonijn), Possum en anderen. En dan nog zijn eigen baas die hem op zijn plichten wees maar daarbij duidelijk in ogenschouw hield waar het geld vandaan kwam.
  • Als pre-puberend jongetje keek ik met de “mannen” in ons gezin graag naar the A-team. Vooral de complementariteit van de karakters, de wisselwerking tussen de gekke Murdoch en BA en de geniale vondsten en het geknutsel maakten dit tot een waar kijkgenot. Niet al te veel later gevolgd door MacGyver. De held die alleen met een Zwitsers zakmes en Duck tape elk avontuur tot een goede einde bracht.

Op de een of andere manier maakten deze helden meer indruk dan de privé detective in zijn pratende auto of dezelfde acteur in de rol van strandwacht. Alhoewel ik tijdens mijn puberjaren naar die serie uit geheel andere motieven wel weer graag keek, maar dat terzijde.

Inventiviteit, handigheid, creativiteit met las- en andere apparaten, Duck tape en zakmes… Het sprak mij enorm aan.
En als ik zo om mij heen kijk denk ik dat deze helden een ware bron van inspiratie waren voor hele generaties. Want ik verwonder mij dagelijks om de innovatieve oplossingen waarmee state of the art beveiligingssystemen en afschermingen van draaiende machines, etc. worden omzeild met niet meer dan een bezemsteel, Duck tape en een omgebogen soeplepel.

MacGyver of BA hadden het niet kunnen verzinnen! Want dit is natuurlijk de ultieme manier om een hydraulische vuilpers uit te zetten zodat je binnenin nog even wat onderhoud kunt doen…. Wat nou lock out – tag out? Hoezo de “stroom eraf”, dit doen we al twintig jaar zo!

Maar, utopisch gedacht uiteraard, stel je nu voor dat we die creativiteit en innovatiedrang zouden kunnen richten op structurele verbeteringen van de veiligheid op de werkvloer?

U laat het beeld op u inwerken en denkt dan waarschijnlijk samen met mij… “dan zouden wij werkloos zijn!”

Dus leve de superhelden van deze tijd, leve de innovatieleiders op de werkvloer en driewerf hoera voor Zwitsers zakmes, Duck tape en soeplepel!

De helden uit mijn jeugd zijn verbleekt…. maar zo blijft er voorlopig ook voor een simpele preventieadviseur nog wat te doen!

De preventieadviseur als generaal…..

GeorgeSPatton

Photo by U.S. Army Signal Corps [Public domain], via Wikimedia Commons

De afgelopen weken heb ik kennis mogen maken met een toekomstig preventieadviseur niveau I.

Als promotor ben ik na een “elektronische” kennismaking maar eens afgereisd naar het Zuiden voor een persoonlijke kennismaking. Hiervoor spraken wij af bij het bedrijf waar de eindopdracht wordt uitgevoerd. Ik trof daar een intelligente jongeman (wat klink ik ineens oud met mijn 45 levensjaren) die niet tot nauwelijks beschikt over werkervaring maar wel van goede wil is. Deze jongeling moet zich voor zijn eindwerk gaan bewijzen in de logistieke sector.

Het komen tot een goed eindwerk is al een prestatie op zich maar de combinatie van weinig vlieguren en logistieke diensten zorgde wel voor enige overpeinzingen mijnerzijds. Zo denk ik dat de gemiddelde leeftijd van Nederlandse cursisten in ons vakgebied aanzienlijk hoger ligt en dat deze grijze haren soms voor de nodige autoriteit zorgen of althans sommige drempels aanzienlijk verlagen. Uiteraard wordt dit weer gecompenseerd door jeugdig elan en het (nog) niet vast zitten aan ingeslepen persoonlijke routines en stokpaardjes.

De grote vraag is natuurlijk altijd of iemand mogelijkheden krijgt om zich te bewijzen en te groeien in zijn of haar rol. En wat voor rol je dan wil gaan opnemen….

Deze gedachten kwamen ook bij me op toen ik op de proclamatie in de nieuwe huisvesting van Prevent te Leuven zag dat men een bibliotheek aan het vullen was. Ik moest aan generaal Patton denken. Een vreemde associatie?

Wellicht. Maar op de oude leslocatie (het kasteel) stonden in de lesruimte op het eerst verdiep ook een aantal kasten met boeken. Een van de titels, “Overwinning door beter management”, trok ooit mijn aandacht. Het boek van Porter B. Williamson bleek te gaan over een aantal leiderschapsprincipes van generaal Patton.

En juist deze principes zouden elke preventieadviseur, dus zeker ook een beginnende, kunnen helpen. Ik noem er enkele:
• We kunnen altijd van elkaar leren.
• Zorg voor directe en open communicatielijnen
• Wees nooit bang te zullen falen
• Weet wat je weet en …. wat je niet weet
• Kies leiders op grond van prestaties en niet omdat het zulke aardige kerels zijn

Sinds het lezen van dat boek zie ik graag het beeld van de Preventieadviseur als een inspirerend generaal. Iemand die beschikt over autoriteit, charisma en actief coördineert, communiceert en richting geeft!

Preventieadviseurs (jong én minder jong)…. TEN AANVAL!

RSI, daar kun je niet jong genoeg last van krijgen

Foto: macrumors

Foto: macrumors

Steve Jobs is dood. Lang leve Steve Jobs.

Zo, dat is nog eens een binnenkomer voor een blogstukje. In Nederland hebben we het spreekwoord “over de doden niets dan goeds”. En ik bedoel het ook niet kwaad, dankzij Steve hebben we bij het woord Apple niet meer automatisch het beeld van iets dat natuurlijk, verfrissend en gezond is maar hebben de ware fetisjisten direct een beeld van gelikt uitziende en in vergelijking met andere systemen probleemloze producten zoals telefoons, computers, laptops en tablets.

Een nieuwe I-phone doet mensen ’s nachts voor de deur van de retailer slapen. Dan heb je toch wel wat bereikt. Chapeau!
Toch wordt menig product dat met de beste intenties is ontwikkeld, verkracht en misbruikt. De Nobelprijs is, tekenend genoeg, ontstaan uit wroeging van de uitvinder van zo’n product.

Maar goed, to the point… Waarom dit blog?

Het is simpel. Uw Noorderburen hebben een aan publiciteit verslaafde marktonderzoeker (MdH) die zich naast marktonderzoek ook bezig houdt met bredere zaken zoals in de jaren rond de eeuwwisseling een bedrijf dat de Utopische naam Newconomy had. De filosofie was heel simpel. Je hoefde geen geld te verdienen, je had het beste schulden en vooral veel aandeelhouders die allemaal een deel van die schuld op zich namen. Onder aan de streep alleen maar winnaars…. Dit briljante idee stuitte echter op enige praktische beperkingen.

Onze onderzoeker beet zich vervolgens vast in een moordzaak. Ook de ontwikkelingen in deze kwestie laten zich lezen als een schelmenroman. En met dezelfde mate van succes als de Nieuwe Economie.

Dus terug naar de leest, een paar jaar low profile en dan nu weer op de voorgrond als vertegenwoordiger van het blije evangelie van de Apple.
De eerste Steve Jobs-basisscholen zijn in het knotsgekke Holland een feit. Deze week fantastische filmpjes en interviews van basisschool, juffen, meesters en kinderen en guru MdH.

Daar waar menig preventieadviseur zijn handen vol heeft aan het ergonomisch inrichten van arbeidsplaatsen en het geven van voorlichting is dit iets wat aan zowel Guru als de leerkrachten kennelijk voorbij gaat. De beelden laten schokkende houdingen zien en inmiddels zou toch ook genoegzaam bekend moeten zijn dat de eerste RSI-klachten als gevolg van het vegen / swipen op een tablet of smartphone zijn geregistreerd.

Maar nee hoor. Men is blind voor deze zaken. Het motto in deze lijkt te zijn:
RSI, daar kun je niet jong genoeg last van krijgen.

Inderdaad, schandalig en feitelijk zelfs misdadig!

Als Steve Jobs enig inzicht had in ergonomie, zou hij zich in zijn graf omdraaien.