Risico-inschatting en ons brein: een foute combinatie

Bron: nl.wikipedia.org

Bron: nl.wikipedia.org

Zaterdag heb ik een dode gezien. Het was lang geleden. Zomaar op de autostrade. Verhakkeld voertuig. Gemiste bocht. Jongeman gestorven. Vast een fait divers in de Waalse kranten (het was in de buurt van Namen). “Hoe komt dat toch”, denk je dan. Los van het klassiek gemoraliseer over snelheid, alcohol, Duitse wagens & glad wegdek.

Ons brein kan verdomd slecht overweg met bepaalde types van risico. We zien die gewoon niet. Of onderschatten ze. Ons brein denkt lineair. Een rechte lijn, liefst in de tijd voortschrijdende. Zo denkt ons brein. Daarom ook dat er mensen zijn die moeite hebben met de big bang. Als je lineair denkt, moet er iets voor de big bang geweest zijn. Maar dat terzijde.

Kwadraten en statistiek zijn niet lineair. Au contraire. De valversnelling is zo’n kwadraat: 9,8m/s². Je valt twee luttele seconden en je gaat aan een kleine 70km/uur. Onvoorstelbaar snel. Net zoals een vallende baksteen op je hoofd. Laat die van twee seconden hoog vallen en je hoofd is appelmoes. Maar zo zien bouwvakkers dat vaak niet als ze een steen opwerpen naar hun collega… Het effect is hetzelfde als de jongeman die tegen een paal rijdt… Even dodelijk. Maar we schatten het zo niet in. Foutje in onze persoonlijke grijze software. Omdat we allen al eens zo’n ongeval gezien hebben en die dodelijke baksteen niet. Het beschikbaarheidsconcept heet dat in de psychologie. Het ene is beschikbaar in je hoofd, het andere niet. En dus ipso facto onvoorstelbaar.

Statistiek is er nog zo ééntje. Weet je hoeveel mensen je in een lokaal moet zetten om 50% kans te hebben dat er iemand op dezelfde dag jarig is als jijzelf? En hoeveel moeten dat er zijn om 99% kans te hebben? Je denkt vast: “veel”. Mis. Het zijn er respectievelijk 23 en 60. Niet veel. Wel, iets gelijkaardigs overkomt onze bouwvakker die zonder stofmasker in boordstenen staat te slijpen. Dag in dag uit. “Gezond” denkt die dan. Werken in de open lucht. Tot hij met een zuurstoffles rond moet lopen. Het nanostof was zijn longen statistisch te snel af. Ons brein ziet de link niet, want te veraf in de tijd.

“Ja, maar mijn opa is 90 geworden en speelde als kind in afvalbergen asbest. En hij rookte ook nog”. Ja. Statistiek. Dat bedoel ik. We snappen het niet met ons eenvoudig brein. Zoiets als snelheid en een glad wegdek. Dodelijk foute inschattingen. Vandaar ook dat vele ongevallen net bij onervaren mensen zich voordoen. Jong en onervaren. Onze hersenen hebben er nog geen historiek van. En we zien de risico’s niet…

Stochastische risico’s en kwadraten… Twee gebieden waar ik dus participatieve methodes wantrouw. Twee gebieden ook waar je verdomd moeilijk mensen kunt overtuigen zich veilig te gedragen. Chapeau voor de preventieadviseurs die “hun kudde” hier veilig doorheen kunnen helpen. Dat zijn de kampioenen van de communicatie en motivatie. Ze verdienen een ster in the hall of fame.

Advertenties

2 thoughts on “Risico-inschatting en ons brein: een foute combinatie

  1. Pascal,
    Statistiek is inderdaad niet zo simpel. Je cijfers zijn niet juist als je in een lokaal iemand zoekt met dezelfde verjaardag als jezelf. In dat geval ligt het aantal veel hoger (zeker voor een kans van 99%). Uw cijfers gelden voor dezelfde verjaardag van twee willekeurige personen in dat lokaal. Zie ook op internet onder ‘verjaardagenparadox’.
    Groetjes en nog een veilige dag, Leo.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s